I tēnei wiki, i whakaputa te Whakahaere Kai me te Ahuwhenua o te UN (FAO), me te mahi tahi me te WHO, i tana pūrongo ā-ao tuatahi mō ngā āhuatanga haumaru kai o ngā hua e ahu mai ana i te pūtau.
Ko te whāinga o te pūrongo he whakarato i tētahi pūtake pūtaiao pakari hei tīmata i te whakatū i ngā anga ture me ngā pūnaha whai hua hei whakarite i te haumaru o ngā pūmua rerekē.
I mea atu a Corinna Hawkes, te kaiwhakahaere o te wehenga pūnaha kai me te haumaru kai o te FAO: "E tautoko ana te FAO me te WHO i ōna mema mā te whakarato tohutohu pūtaiao hei āwhina i ngā mana whakahaere haumaru kai kia whakamahia hei pūtake mō te whakahaere i ngā take haumaru kai."
I roto i tētahi kōrero, i mea te FAO: "Ehara ngā kai pūtau i te kai o āpōpō. Neke atu i te 100 ngā kamupene/pūnaha tīmatanga kei te whakawhanake kē i ngā hua kai pūtau kua rite mō te hokohoko, ā, e tatari ana kia whakaaetia."

E ai ki te pūrongo, ko ēnei auahatanga o te pūnaha kai he whakautu ki ngā "wero nui o te kai" e pā ana ki te taupori o te ao e eke ana ki te 9.8 piriona i te tau 2050.
I te mea kei raro kē ētahi hua kai pūtau i ngā taumata whanaketanga rerekē, e ai ki te pūrongo he mea nui "kia arotakehia ngā painga ka puta mai i a rātou, me ngā mōrearea e pā ana ki aua hua - tae atu ki ngā āwangawanga mō te haumaru me te kounga o te kai".
Ko te pūrongo, ko te taitara ko Ngā Āhuatanga Haumaru Kai o te Kai Pūtau, kei roto ko tētahi whakahiatotanga tuhinga o ngā take kupu e pā ana, ngā mātāpono o ngā tukanga whakaputa kai pūtau-pūtau, te whenua o te ao o ngā anga ture, me ngā rangahau take mai i Iharaira, Qatar me Singapore "hei whakaatu i ngā whānuitanga, ngā hanganga me ngā horopaki rerekē e pā ana ki ā rātou anga ture mō te kai pūtau-pūtau".
Kei roto i te whakaputanga ngā hua o tētahi hui kōrero a te FAO mō ngā tohunga i tū ki Singapore i te marama o Noema o te tau kua hipa, i reira i whakahaerehia ai tētahi tātaritanga whānui mō ngā tūponotanga haumaru kai – ko te tātaritanga mōrearea te taahiraa tuatahi o te tukanga aromatawai mōrearea ōkawa.
I hipokina e te tautuhi tūponotanga ngā wāhanga e whā o te tukanga whakaputa kai e ahu mai ana i te pūtau: te kimi pūtau, te tipu me te whakaputa pūtau, te hauhake pūtau, me te tukatuka kai. I whakaae ngā tohunga ahakoa he maha ngā tūponotanga kua mōhiotia whānuitia, ā, kei roto hoki i ngā kai e hangaia ana i ngā tikanga tuku iho, me aro pea ki ngā rauemi motuhake, ngā whakaurunga, ngā kai whakauru – tae atu ki ngā mate pāwera pea – me ngā taputapu e motuhake ake ana ki te whakaputa kai e ahu mai ana i te pūtau.
Ahakoa e kōrero ana te FAO mō ngā "kai e ahu mai ana i te pūtau," e whakaae ana te pūrongo he kupu anō hoki te 'whakatipu' me te 'whakatipu' e whakamahia whānuitia ana i roto i te umanga. E akiaki ana te FAO i ngā rōpū whakahaere ā-motu kia whakatūria he reo mārama, kia ōrite hoki hei whakaiti i te hē o te whakawhitiwhiti kōrero, he mea nui tēnei mō te tapanga.
E kī ana te pūrongo he pai te whakamahi i tētahi huarahi aromatawai haumaru kai mō ngā hua kai pūtau-pūtau, ahakoa ka taea te whakaputa whānui mō te tukanga whakaputa, ka taea e ia hua te whakamahi i ngā pūtake pūtau rerekē, ngā tūāpapa, ngā kaikawe moroiti rānei, ngā hanganga pāpāho ahurea, ngā āhuatanga whakatipu me ngā hoahoa tauhohenga.
E kī ana hoki i roto i te nuinga o ngā whenua, ka taea te aromatawai i ngā kai e ahu mai ana i te pūtau i roto i ngā anga kai hou o nāianei, me te whakahua i ngā whakatikatika a Hingaiapore ki āna ture kai hou kia uru atu ai ngā kai e ahu mai ana i te pūtau me te whakaaetanga ōkawa a te US mō te tapanga me ngā whakaritenga haumaru mō ngā kai i hangaia mai i ngā pūtau kararehe me te heihei kua whakatipuria, hei tauira. E tāpiri ana hoki kua kī te USDA i tana hiahia ki te whakatakoto ture mō te tapanga o ngā hua mīti me te heihei i ahu mai i ngā pūtau kararehe.
E ai ki te FAO, "he iti noa ngā mōhiohio me ngā raraunga e pā ana ki ngā āhuatanga haumaru kai o ngā kai e ahu mai ana i te pūtau hei tautoko i ngā kaiwhakahaere ki te whakatau whai whakaaro".
E kī ana te pūrongo he mea nui te whakaputa me te tiritiri raraunga i te taumata o te ao hei waihanga i tētahi āhuarangi tuwhera me te whakawhirinaki, kia taea ai te whai wāhi pai o ngā kaipupuri katoa. E kī ana hoki, ka whai hua ngā mahi tahi o te ao ki ngā mana whakahaere haumaru kai, inā koa ko ērā kei ngā whenua iti me te waenga-moni, ki te whakamahi i tētahi huarahi e ahu mai ana i ngā taunakitanga hei whakarite i ngā mahi ture e tika ana.
Hei whakamutunga, ka kīia atu i tua atu i te haumaru kai, ko ētahi atu kaupapa pēnei i te kupu, ngā anga ture, ngā āhuatanga kai, te tirohanga me te whakaae a te kaihoko (tae atu ki te reka me te utu tika) he mea nui anō hoki, ā, tera pea he mea nui ake anō hoki ina whakaurua tēnei hangarau ki te mākete.
Mō te hui whakawhitiwhiti kōrero a ngā tohunga i tū ki Singapore mai i te 1 ki te 4 o Noema o te tau kua hipa, i tukuna e te FAO he karanga tuwhera ā-ao mō ngā tohunga mai i te 1 o Paenga-whāwhā ki te 15 o Hune 2022, kia hangaia ai he rōpū tohunga me ngā mara maha o te tohungatanga me te wheako.
E 138 ngā tohunga i tono mai, ā, i arotakehia, i whakarōpūtia hoki ngā tono e tētahi rōpū whiriwhiri motuhake i runga i ngā paearu kua whakaritea – e 33 ngā kaitono i rārangi pototia. I roto i a rātou, e 26 i whakaoti, i hainatia hoki tētahi puka 'Whakaaetanga Huna me te Whakapuakitanga Pānga', ā, i muri i te aromatawai i ngā pānga katoa i whakaaturia, i whakarārangihia ngā kaitono kāore i kitea he taupatupatu pānga hei tohunga, ko ngā kaitono he papamuri e tika ana mō te take, ā, e kitea ana he taupatupatu pānga pea, i whakarārangihia hei tāngata rauemi.
Ko ngā tohunga o te rōpū hangarau ko:
Anil Kumar Anal, ahorangi, Te Whare Wānanga Hangarau Āhia, Thailand
William Chen, Ahorangi me te Kaiwhakahaere o te Pūtaiao me te Hangarau Kai, Te Whare Wānanga Hangarau o Nanyang, Singapore (tūmana tuarua)
Deepak Choudhury, kaipūtaiao matua o te hangarau hanga koiora, Te Whare Hangarau Tukatuka Koiora, Te Tari Pūtaiao, Hangarau me te Rangahau, Singapore
lSghaier Chriki, ahorangi tuarua, Institut Supérieur de l'Agriculture Rhône-Alpes, kairangahau, National Research Institute mo Ahuwhenua, Kai me te Taiao, Parani (he heamana tuarua o te roopu mahi)
lMarie-Pierre Ellies-Oury, ahorangi awhina, Institut National de la Recherche Agronomique et de L'Environnement me Bordeaux Sciences Agro, France
Jeremiah Fasano, kaitohutohu kaupapa here matua, Te Whakahaere Kai me te Rongoā o te Hononga o Amerika, US (heamana)
Mukunda Goswami, kaipūtaiao matua, Kaunihera Rangahau Ahuwhenua o Īnia, Īnia
William Hallman, ahorangi me te heamana, Te Whare Wānanga o Rutgers, US
Geoffrey Muriira Karau, kaiwhakahaere whakapūmau kounga me te tirotiro, Tari Paerewa, Kenya
lMartín Alfredo Lema, tohunga hangarau koiora, Te Whare Wananga o Quilmes, Argentina (he heamana tuarua)
Reza Ovissipour, ahorangi āwhina, Virginia Polytechnic Institute me State University, US
Christopher Simuntala, āpiha matua mō te haumaru koiora, Mana Haumaru Koiora ā-Motu, Zambia
lYongning Wu, kaipūtaiao matua, Te Pokapū Motu mō te Aromatawai Mōrearea Haumaru Kai, Haina
Wā tuku: Hakihea-04-2024



